ĐỨC MẸ HỒN XÁC LÊN TRỜI – NIỀM TIN VÀ CHỨNG CỨ LỊCH SỬ

Tín điều Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời bắt đầu từ một biến cố lịch sử được Kinh Thánh ám chỉ, và đã được tin nhận trong Giáo Hội suốt 2.000 năm.

Niềm tin này được truyền lại qua Thánh Truyền, phát triển theo thời gian, nhưng luôn được tín hữu Công giáo giữ gìn.

Chứng cứ khảo cổ học

Khảo cổ học đã phát hiện hai ngôi mộ của Đức Maria: một ở Giêrusalem, một ở Êphêsô. Việc Mẹ từng sống ở cả hai nơi giải thích sự tồn tại của hai mộ.

Điều không thể giải thích, nếu không có tín điều Lên Trời, là không có thi hài trong bất cứ ngôi mộ nào. Không hề có thánh tích của Mẹ.

Những ai nghiên cứu lịch sử Hội Thánh sơ khai đều biết: niềm tin vào sự hiệp thông các thánh và sự thánh thiêng của thân xác khiến các Kitô hữu thời đầu săn tìm thánh tích của các vị thánh lớn nhất. Thành phố và các dòng tu từng tranh giành xương thánh.

Chúng ta có thánh tích của các tông đồ và các thánh tử đạo nổi tiếng. Nhưng chưa bao giờ có thánh tích nào từ thân xác Đức Maria. Điều này rất khó hiểu nếu không có sự kiện Mẹ được đưa cả hồn và xác lên trời.

Mộ Đức Mẹ tại Giê-ru-xa-lem

Chứng cứ lịch sử và văn bản cổ

Cha Michael O’Carroll, trong cuốn Theotokos: A Theological Encyclopedia of the Blessed Virgin Mary, cho biết từ lâu đã tồn tại những “Truyện Chuyển Dạ” (Transitus Stories) từ thế kỷ VI, kể về biến cố Đức Mẹ vinh hiển Lên Trời. Khi Giáo hoàng Piô XII công bố tín điều, sự quan tâm đến các truyện này tăng mạnh.

Năm 1955, Cha A.A. Wenger công bố một bản thảo Hy Lạp, xác nhận điều các học giả vẫn đoán: các truyện này ở nhiều nơi trên thế giới có nội dung tương đồng, hẳn đã dựa trên những bản thảo cổ hơn. Một bản như vậy chính là nguồn để thánh Gioan Thessalonica giảng dạy về Lên Trời thế kỷ VI.

Sau đó, M. Haibach-Reinisch tìm thấy bản sớm của Pseudo-Melito, văn bản có ảnh hưởng lớn tại Giáo Hội Tây phương, và xác định nó có thể ra đời trước thế kỷ VI.

Năm 1973, V. Arras phát hiện bản Ethiopia, tương đồng với bản Ireland, nâng giá trị bản Ireland. Cùng năm đó, M. Van Esbroeck tìm ra bản Gregorian ở Tiflis, và một bản Pseudo-Basil tại núi Athos năm sau.

Đặc biệt, các mảnh bản thảo tiếng Syria vừa phát hiện được một số học giả định niên đại từ thế kỷ III, và toàn bộ câu chuyện có thể bắt nguồn từ thế kỷ II.

Hiện đã tìm thấy các văn bản thuộc hai nhóm truyền thống khác nhau, viết bằng 9 ngôn ngữ, nhưng đều đồng thuận về việc Đức Mẹ Lên Trời và cho thấy câu chuyện đã được phổ biến rộng rãi từ lâu.

Có phải truyện Lên Trời chỉ là huyền thoại Ngộ đạo?

Một số người, như James White trong Mary – Another Redeemer?, cho rằng Lên Trời là chuyện huyền thoại Ngộ đạo, và các truyện này từng bị Giáo hoàng Gelasius I lên án.

Tuy nhiên, lập luận này sai vì:

• Decretum Gelasianum không hề định nghĩa Lên Trời là lạc giáo, mà chỉ liệt kê các sách ngụy thư không thuộc Kinh Thánh, trong đó có “Liber qui appellatur ‘Transitus…’”.

• Việc một tác phẩm bị liệt kê là ngụy thư không đồng nghĩa với việc toàn bộ nội dung là sai — tương tự như sách Enoch và Assumption of Moses bị loại khỏi Kinh Thánh nhưng vẫn được Thánh Giuđa trích dẫn.

Nhiều học giả nghi ngờ văn kiện này không phải do Giáo hoàng Gelasius viết, mà là sản phẩm thế kỷ VI, có thể từ Ý hoặc Gaule.

Nếu thực sự bị kết án, các thánh lớn như thánh Grêgôriô Cả và thánh Gioan Đamascênô đã không giảng dạy về Đức Mẹ Lên Trời, và lễ này sẽ không được mừng từ thế kỷ V ở Palestine, thế kỷ VI ở Gaule, thế kỷ VII ở Đông phương và thế kỷ VIII ở Tây phương.

Vì sao các Giáo phụ đầu ít viết về biến cố Đức Mẹ Lên Trời?

Lý do khả dĩ: Khi những kẻ Ngộ đạo (Gnosis) lại đồng thuận với Hội Thánh về vấn đề này, thì không cần tranh luận.

Giống như sự đồng thuận về việc Chúa Giêsu sống độc thân, các Giáo phụ ít khi bàn đến điều không có ai phản đối.

Dù vậy, vẫn có chứng cứ sớm: một bài giảng thế kỷ IV của Timothy, linh mục Giêrusalem, nói rằng Đức Maria “bất tử cho đến nay nhờ Đấng đã cư ngụ trong Mẹ và đã đưa Mẹ lên trên các tầng trời”.

Vấn đề duy nhất gây tranh luận xưa nay là: Mẹ lên trời khi còn sống hay sau khi qua đời. Giáo Hội chưa định tín vấn đề này, nhưng Huấn quyền thông thường (ví dụ các đoạn 17, 20, 21… của Munificentissimus Deus) cho rằng Mẹ đã qua đời trước khi Lên Trời.

Thánh Epiphanius và niềm tin vào Lên Trời

Thánh Epiphanius (khoảng năm 350) trong tác phẩm Panarion đã lên án nhóm lạc giáo “Collyridians” — những phụ nữ tôn thờ Đức Mẹ như nữ thần và dâng bánh tế lễ cho Mẹ.

Nhóm này có thể đã biết và giảng dạy về Lên Trời, thậm chí cho rằng Mẹ không hề chết.

Điều đáng chú ý là, khi kết án nhóm này, thánh Epiphanius lại viết:

“Nếu nói thêm để ca ngợi Mẹ, tôi sẽ nói: Mẹ giống như Êlia, trinh khiết từ trong lòng mẹ, luôn giữ mình trinh khiết và được đưa lên, mà không nếm sự chết.”

Dù sau đó Ngài thừa nhận không chắc chắn Mẹ có chết hay không, Ngài không hề nghi ngờ việc Mẹ được đưa cả hồn xác lên trời.

Kết luận

Từ khi tín điều Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời được công bố, nhiều khám phá mới đã cho thấy niềm tin này có gốc rễ sâu xa, ít nhất từ thế kỷ III, và rất có thể sớm hơn nữa.

Đối với người Công giáo, Thánh Truyền và Thánh Kinh dưới ánh sáng Huấn quyền đã đủ để tin, nhưng các bằng chứng khảo cổ và lịch sử một lần nữa khẳng định niềm tin của các bậc tiền nhân.

Khi chúng ta tuyên xưng “Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời”, chúng ta tham dự vào dòng chảy liên tục của đức tin, cùng với các thánh và toàn thể Dân Chúa qua mọi thế kỷ, để tôn vinh Thiên Chúa đã thực hiện nơi Mẹ những điều kỳ diệu.

Nguồn: Tổng hợp và tham khảo Catholic.com